Categorieën persoonsgegevens en uitzonderingen

bv. naam, adres, woonplaats, leeftijd, IP-adres en rekeningnummer

Artikel 9 AVG jo. artikel 1 UAVG)

• ras of etnische afkomst: huidskleur, afkomst en nationale of etnische afstamming;
• politieke opvattingen: lidmaatschap van een politieke partij;
• religie of levensbeschouwelijke overtuiging;
• lidmaatschap vakbond;
• genetische gegevens: erfelijke of verworven genetische kenmerken, zoals DNA, die unieke informatie geven over de fysiologie of gezondheid van een persoon (zie: artikel 4, onder 13, AVG);
• biometrische gegevens: gegevens die voortkomen uit technische metingen van fysieke of gedragskenmerken, zoals gezichtsherkenning, vingerafdrukken of stemgeluid; met het oog op de unieke identificatie van een persoon (zie: artikel 4, onder 14, AVG);
• gezondheid: gegevens over lichamelijke of geestelijke gezondheid in verleden, heden of toekomst (zie: artikel 4, onder 15, AVG en overweging 35 AVG);
• seksueel gedrag of seksuele gerichtheid.

Bijzondere persoonsgegevens zijn naar hun aard gevoeliger dan andere persoonsgegevens en verdienen daarom speciale bescherming. De verwerking van dergelijke gegevens kan risico’s opleveren voor grondrechten en de bescherming van persoonsgegevens van betrokkene. Het is in beginsel verboden om bijzondere persoonsgegevens te verwerken, tenzij één van de uitzonderingen van artikel 9 AVG (jo. art. 22 UAVG) van toepassing is. 

Voor de wetgever zijn met name de volgende uitzonderingen relevant:

• a. toestemming van de betrokkene;
• b. arbeidsrecht en sociale zekerheids- en sociale beschermingsrecht;
• g. zwaarwegend algemeen belang;
• h. preventieve of arbeidsgeneeskunde, beoordeling arbeidsongeschiktheid, medische diagnosen, gezondheidszorg of sociale diensten, behandelingen en beheren stelsels en diensten;
• i. volksgezondheid;
• j. archivering en wetenschappelijk, historisch en statistisch onderzoek.

In deze gevallen geldt – met uitzondering van toestemming – dat de uitzondering op het verwerkingsverbod moet zijn vastgelegd in Unie- of lidstatelijk recht. Daarnaast kunnen aanvullende voorwaarden gelden, zoals het treffen van passende waarborgen ter bescherming van de rechten en belangen van de betrokkene (onderdelen b, g en i). In de UAVG zijn enkele uitzonderingen op het verwerkingsverbod geregeld (zie paragraaf 3.1 UAVG).

De AVG biedt lidstaten bovendien ruimte om aanvullende voorwaarden te stellen aan de verwerking van genetische gegevens, biometrische gegevens en gegevens over gezondheid. In de UAVG zijn deze mogelijkheden uitgewerkt in de artikelen 28 tot en met 30.

Persoonsgegevens van strafrechtelijke aard beslaat informatie over strafrechtelijke veroordelingen, strafbare feiten en gegronde verdenkingen of daarmee verband houdende veiligheidsmaatregelen, alsmede persoonsgegevens betreffende een door de rechter opgelegd verbod naar aanleiding van onrechtmatig of hinderlijk gedrag (artikel 10 AVG jo. artikel 1 UAVG en overweging 13 AVG). Van belang is om naar de aard van het strafbare feit zelf te kijken alsook naar de zwaarte van de sanctie die aan betrokkene kan worden opgelegd. De gegevens moeten bovendien voor dat specifieke doel verzameld worden. Voorbeeld geen verwerking van strafrechtelijke gegevens: 2024-017968, p. 3;

Strafrechtelijke gegevens zijn geen bijzondere categorieën van persoonsgegevens. In art. 10 AVG is voor dergelijke persoonsgegevens een bijzondere regeling getroffen waarin aanvullende beperkingen zijn opgenomen voor de verwerking van deze gegevens. Artikel 10 AVG bepaalt dat strafrechtelijke gegevens alleen mogen worden verwerkt als:

• de verwerking geschiedt onder verantwoordelijkheid van de overheid;
• de verwerking is toegestaan bij wetgeving die ook passende waarborgen biedt voor de rechten en vrijheden van de betrokken personen. Zie nader: HvJ EU 22 juni 2021, C-439/19, ECLI:EU:C:2021:504 (B/Latvijas Republikas Saeima) en HR 29 mei 2009, ECLI:NL:HR:2009:BH4720.

De regimes voor bijzondere categorieën van gegevens (art. 9 AVG) en voor strafrechtelijke gegevens (art. 10 AVG) lopen deels parallel. Dit blijkt met name uit art. 32 UAVG. De artikelen 31 tot en met 33 UAVG stellen aanvullende voorwaarden aan de verwerking van strafrechtelijke gegevens.

Voor politie en justitie geldt dat zij naast de AVG te maken hebben met andere privacywetten op basis waarvan zij strafrechtelijke gegevens verwerken, afhankelijk van de taken die ze uitvoeren. Zoals de Wet politiegegevens (Wpg), de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg), het Wetboek van Strafvordering en de Politiewet. Deze wetten vloeien voort uit de Europese Richtlijn gegevensbescherming bij rechtshandhaving (RGR). Zie voor meer informatie: Privacywetgeving voor politie en justitie (Autoriteit Persoonsgegevens).

Nationaal identificatienummer of enige andere identificator van algemene aard (waaronder BSN) (artikel 87 AVG jo. artikel 4, onder 1, AVG).

Identificatienummer

Artikel 87 AVG geeft de nationale wetgever de bevoegdheid om specifieke voorwaarden te stellen aan de verwerking van een nationaal identificatienummer of een andere identificator van algemene aard. Daarbij geldt als voorwaarde dat passende waarborgen worden getroffen ter bescherming van de rechten en vrijheden van de betrokkene. Deze bescherming is van belang omdat identificatienummers de koppeling van verschillende gegevensbestanden aanzienlijk vergemakkelijken.

Artikel 46 UAVG (jo. art. 6, lid 4, AVG) bepaalt dat een bij wet voorgeschreven identificatienummer bij de verwerking van persoonsgegevens uitsluitend wordt gebruikt ter uitvoering van die wet of voor bij wet vastgestelde doeleinden. Het bekendste voorbeeld hiervan is het burgerservicenummer (BSN). Eventuele andere gebruikersdoeleinden dienen door de wetgever zelf – zonder de mogelijkheid van delegatie – te worden vastgesteld. Met betrekking tot de verdere verwerking van het BSN komt de verwerkingsverantwoordelijke dus geen afwegingsruimte toe. Bij amvb kunnen ex. art. 46, lid 2 UAVG, wel andere gevallen worden aangewezen waarin een dergelijk nummer kan worden gebruikt. Er kunnen geen nieuwe persoonsidentificerende nummers in het leven worden geroepen (doelbinding).

Het BSN is een hulpmiddel voor overheidsorganen en aangewezen organisaties om burgers eenduidig te identificeren en om hun gegevens op te zoeken (Kamerstukken II 2005/06, 30312, nr. 3, p. 2). Overheidsorganen mogen het BSN gebruiken als dat noodzakelijk is voor de uitvoering van hun taak. Ze zijn verplicht het BSN te gebruiken als gegevens over burgers onderling worden uitgewisseld (artikel 10 en 11 van de Wet algemene bepalingen burgerservicenummer (Wabb)). Voor instellingen die geen beroep kunnen doen op art. 10 Wabb, dient gebruik te zin voorgeschreven in sectorale wetgeving. Het gebruik van het BSN sluit aan bij de beginselen van minimale gegevensverwerking en juistheid. Het nummer zorgt voor een juiste identificatie en voorkomt dat meer persoonsgegevens worden verwerkt (z2018-16043, p. 3). 

Artikel 6c, tweede tot en met vierde lid, van de Wet publieke gezondheid (Wpg)

1. Het RIVM verwerkt de persoonsgegevens waaronder gegevens over gezondheid als bedoeld in artikel 4, onderdeel 15 van de Algemene verordening gegevensbescherming die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de taak, bedoeld in het eerste lid.
2. Het RIVM verwerkt op grond van het eerste lid slechts persoonsgegevens indien daarop pseudonimisering als bedoeld in artikel 4, onderdeel 5 van de Algemene verordening gegevensbescherming, is toegepast en vervolgens onafgebroken is gecontinueerd.
3. Artikel 21, eerste lid, tweede volzin, van de Algemene verordening gegevensbescherming is bij de verwerking door het RIVM niet van toepassing.

Artikel 9.1.2 van de Wet langdurige zorg (Wlz)

1. Wlz-uitvoerders, zorgaanbieders, het CAK en het CIZ, verstrekken elkaar kosteloos de persoonsgegevens van de verzekerde, waaronder gegevens over gezondheid als bedoeld in artikel 4, onderdeel 15 van de Algemene verordening gegevensbescherming, dan wel stellen elkaar deze gegevens voor dit doel voor inzage of het nemen van afschrift ter beschikking, voor zover die gegevens noodzakelijk zijn voor:
   1. het nemen van indicatiebesluiten op grond van artikel 3.2.3, eerste lid, of artikel 3.2.4 en het onderzoek dat het CIZ daarvoor verricht,
   2. het sluiten van schriftelijke overeenkomsten met zorgaanbieders, bedoeld in artikel 4.2.2,
      [enz.]

Artikel 37 van de Wet inburgering 2021

1. Gelet op artikel 9, tweede lid, onderdeel g, van de Algemene verordening gegevensbescherming is het verbod om persoonsgegevens te verwerken waaruit religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen blijken, niet van toepassing als de verwerking geschiedt door Onze Minister of het college en voor zover de verwerking noodzakelijk is voor de vaststelling of de vreemdeling geestelijke bedienaar is.
2. Gelet op artikel 9, tweede lid, onderdeel g, van de Algemene verordening gegevensbescherming, is het verbod om gegevens over gezondheid te verwerken niet van toepassing als de verwerking geschiedt door Onze Minister of het college en voor zover de verwerking noodzakelijk is voor:
   1. de beoordeling van de gehele of gedeeltelijke ontheffing van de inburgeringsplicht, bedoeld in artikel 5, eerste lid, of het tweede lid, en de verlenging van de termijn, bedoeld in artikel 12; of
   2. de afname van de brede intake, de vaststelling van het persoonlijk plan inburgering en participatie, bedoeld in artikel 15, derde lid, en de ondersteuning en begeleiding, bedoeld in artikel 17, eerste lid

Artikel 11p, eerste lid, Wet kwaliteitsregistraties zorg

De registratiehouder mag gegevens, waaronder persoonsgegevens, waaronder gegevens over gezondheid, genetische gegevens of persoonsgegevens waaruit ras of etnische afkomst blijken, verwerken, voor zover dit noodzakelijk is om de kwaliteit van zorg aan de cliëntenpopulatie waarop de betreffende kwaliteitsregistratie ziet te meten en te verbeteren.”

Artikel 14 Wet op de medische keuringen (jo. art. 9, lid 2, onder h, AVG)

1. Bij algemene maatregel van bestuur worden nadere regels gesteld over het verrichten van keuringen als bedoeld in artikel 4, eerste lid, en de vragen welke ten aanzien van de gezondheid zullen worden gesteld, bedoeld in artikel 8 gebruik van gezondheidsgegevens voor medische keuringen.

Artikel 5 van de Wet politiegegevens (jo. art. 9, lid 2, onder g, AVG)

De verwerking van politiegegevens waaruit ras, etnische afkomst, politieke opvattingen, religieuze of levensbeschouwelijke overtuiging, of het lidmaatschap van een vakbond blijkt, en de verwerking van genetische gegevens, biometrische gegevens met het oog op de unieke identificatie van een natuurlijke persoon, of gegevens over gezondheid, seksuele leven en seksuele gerichtheid vindt slechts plaats wanneer dit onvermijdelijk is voor het doel van de verwerking, in aanvulling op de verwerking van andere politiegegevens betreffende de persoon en de gegevens afdoende zijn beveiligd.

Artikel 26 Advocatenwet

3. Bijzondere categorieën van persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard als bedoeld in paragraaf 3.1 onderscheidenlijk paragraaf 3.2 van de Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming kunnen worden verwerkt door de krachtens het eerste lid aangewezen deskundigen, voor zover deze gegevens noodzakelijk zijn voor de doelmatige en doeltreffende uitvoering van kwaliteitstoetsen.

Artikel 2a Archiefwet 1995 
Bijzondere categorieën van persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard als bedoeld in paragraaf 3.1 onderscheidenlijk paragraaf 3.2 van de Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming kunnen worden verwerkt, indien die verwerking verband houdt met:

• a. de vervanging van archiefbescheiden, bedoeld in artikel 7;
• b. de overbrenging van archiefbescheiden naar een archiefbewaarplaats, bedoeld in de artikelen 12 en 13;
• c. de opneming van archiefbescheiden als bedoeld in artikel 1, onderdeel c, onder 3°, in een archiefbewaarplaats, of;
• d. het beheer van archiefbescheiden die in een archiefbewaarplaats berusten, met uitzondering van het ter raadpleging of gebruik beschikbaar stellen van zodanige archiefbescheiden.

Artikel 68a Faillisementswet (na inwerkingtreding Verzamelwet UAVG) 
3. Gelet op de artikelen 9, tweede lid, onder g, en 10 van de Algemene verordening gegevensbescherming kan de curator, voor zo ver dit noodzakelijk is voor de uitoefening van de in het eerste lid genoemde taak, de volgende gegevens verwerken: (..)
b. persoonsgegevens van strafrechtelijke aard als bedoeld in paragraaf 3.2 van de Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming, voor zover het verwerken betrekking heeft op de in het tweede lid, onder a, c, f, h, i en j, genoemde gespecificeerde taken.

Artikel 14b van het Wetsvoorstel toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten 

2. De inspectie-instellingen maken bij het verwerken van persoonsgegevens gebruik van het burgerservicenummer slechts voor zover dat noodzakelijk is voor de uitvoering van de bij of krachtens deze wet aan inspectie-instellingen toegekende taken.

Artikel 3a:63 Wet op het financieel toezicht 

Bij algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld over het in het belang van de afwikkeling verwerken van persoonsgegevens. Bij die maatregel kan worden bepaald dat bij de verwerking van persoonsgegevens het burgerservicenummer kan worden gebruikt.

• een (dynamisch) IP-adres kan een persoonsgegeven zijn (HvJ EU 19 oktober 2016, C-582/14, ECLI:EU:C:2016:779 (Breyer), r.o. 38-49 alsmede HvJ EU 17 juni 2021, C-597/19, ECLI:EU:C:2021:492 (Mircom), r.o. 102. Zie ook Rb Den Haag 5 oktober 2020, ECLI:NL:RBDHA:2020:9590, r.o. 7 en ABRvS 13 juli 2022, ECLI:NL:RVS:2022:1993);
• zelfs ogenschijnlijk algemene gegevens, zoals geslacht, nationaliteit, beroep van een ouder en subsidiebedrag, kunnen in een specifieke context persoonsgegevens vormen, bijvoorbeeld als mensen in dezelfde context de betrokken persoon kunnen identificeren (HvJEU 7 maart 2024, C-479/22, ECLI:NL:C:2024:215);
• een kenteken van een auto kan voor de één wel een persoonsgegeven zijn (bijvoorbeeld de RDW), maar voor de ander niet (zie Hof Amsterdam 7 januari 2016, ECLI:NL:GHAMS:2016:146, r.o. 4.5.3; HvJ EU 9 november 2023, C-319/22, ECLI:EU:C:2023:837 (Gesamtverband Autoteile-Handel/Scania)

• informatie op website van kerkelijke gemeente, met contactgegevens, hobby’s en gezondheidsklachten van leden betreft gezondheidsgegevens (HvJEG 6 november 2003, C-101/01 (Lindqvist);
• publicatie van persoonsgegevens die indirect de seksuele gerichtheid van een natuurlijke persoon kunnen onthullen, op de website van de overheidsinstantie die belast is met het verzamelen van de opgaven van particuliere belangen en het uitoefenen van controle op de inhoud daarvan (HvJ EU 1 augustus 2022, ECLI:EU:C:2022:601).
• het begrip ‘gegevens over gezondheid’ strekt zich ook uit tot de gegevens, zoals naam, afleveradres en informatie die nodig is om te weten om welke geneesmiddelen het gaat, die worden verwerkt door de exploitant van een apotheek die via een onlineplatform geneesmiddelen verkoopt die alleen in apotheken mogen worden verkocht, ook al zijn die geneesmiddelen verkrijgbaar zonder recept (HvJ EU 4 oktober 2024, ECLI:EU:C:2024:846 (Lindenapotheke).
• publicatie van dopingsancties jegens sporters kunnen gezondheidsgegevens en strafrechtelijke gegevens betreffen (conclusie A-G Spielmann van 25 september 2025, C‑474/24). 

• ECLI:NL:RBMNE:2019:5275: Op grond van artikel 38b van de Ziektewet kan een werkgever bij een werknemer informeren naar een no-riskpolis. De rechtbank oordeelt dat dit artikel niet in strijd is met de AVG. Het wel of niet gelden van een no-riskpolis is geen 'gegeven over gezondheid'.

• Het HvJ EU heeft verder verduidelijkt dat niet voldoende is dat gegevens gebruikt kunnen worden in het kader van strafvervolgingen, de gegevens moeten voor dat specifieke doel verzameld worden (zie: HvJ EU 22 juni 2021, C-439/19, ECLI:EU:C:2020:504, r.o. 83-88 (Latvijas, strafpunten) en HvJ EU 24 februari 2022, C-175/20, ECLI:EU:C:2022:124, r.o. 45 (SS SIA). Zie ook: HvJ EU 27 september 2017, C-73/16, ECLI:EU:C:2017:725, r.o. 36-40 (Puskar)
• ECLI:NL:GHARL:2022:8676: Geen juridische grondslag die Ziggo verplicht om waarschuwingsbrieven van Stichting Brein door te sturen naar downloaders; geen grondslag voor Ziggo om strafrechtelijke persoonsgegevens te verwerken; art. 10 AVG; art. 32 en 33 UAVG;
• ECLI:NL:GHARL:2023:3598: Wel juridische grondslag: Ziggo verplicht om waarschuwingsbrief door te sturen naar haar klant via wiens IP-adres een bibliotheek met e-books online toegankelijk is voor internetgebruikers en als dat nodig is, de NAW-gegevens van deze klant aan Brein te verstrekken. Zowel Ziggo als Brein mogen deze (strafrechtelijke) persoonsgegevens verwerken.
• ECLI:NL:GHDHA:2019:3539: Voorbeeld van geen strafrechtelijk gegeven:
  Anders dan in artikel 1 UAVG is bepaald, kan een door de civiele rechter opgelegd contactverbod niet worden aangemerkt als strafrechtelijk gegeven (Hof Den Haag 24 december 2019,). 
  NB: het wetsvoorstel Verzamelwet gegevensbescherming bevat een wijziging van artikel 1 UAVG, waarbij de passage “alsmede persoonsgegevens betreffende een door de rechter opgelegd verbod naar aanleiding van onrechtmatig of hinderlijk gedrag” wordt geschrapt Kamerstukken II 2022/23, 36264, nr. 2, p. 1; Kamerstukken II 2022/23, 36264, nr. 3.

• Afdeling advisering van de Raad van State, advies W12.25.00080/III, punt 6: Voor de uitvoering van twee nieuwe taken heeft het UWV bijzondere persoonsgegevens nodig. De Afdeling merkt op dat daar in het voorstel geen bewaartermijn voor is opgenomen. Ook uit de toelichting blijkt niet hoe lang deze gegevens worden bewaard. Een duidelijke bewaartermijn is echter van belang. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen de bewaartermijn van gegevens die voor primaire doeleinden (de uitoefening van de taak) worden verwerkt en de bewaartermijn van gegevens die louter met het oog op archivering worden verwerkt.
• Afdeling advisering van de Raad van State, advies W05.25.00094/I, punt 4b: Het wetsvoorstel voorziet in de mogelijkheid om gegevens te verwerken over godsdienst, levensovertuiging en gezondheid in het kader van verzuimmeldingen in het onderwijs. Dit betreft een uitzondering op het verbod in de Wbp BES om bijzondere persoonsgegevens te verwerken. De Afdeling merkt op dat in de toelichting niet expliciet wordt ingegaan op de uitzonderingssystematiek van de Wbp BES voor het verbod op de verwerking van bijzondere persoonsgegevens. Zij wijst erop dat voor gegevens over gezondheid de uitzonderingsgrond in artikel 21, eerste lid, onder c, van de Wbp BES van toepassing kan zijn. Daarnaast wijst zij erop dat voor de gegevens over godsdienst en levensovertuiging de uitzonderingsgrond in artikel 23, eerste lid, sub e, van de Wbp BES van toepassing kan zijn. Voor de laatstgenoemde uitzonderingsgrond dient de regering in de toelichting de noodzaak met het oog op een zwaarwegend belang dragend te motiveren, en dienen er passende waarborgen te worden genomen ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer.

• Afdeling advisering van de Raad van State, advies W06.24.00131/III, punt 3a: 
  In de toelichting wordt slechts gewezen op de verplichting voor openbare colleges en ambtenaren om op verzoek van de officier van justitie informatie te verstrekken over strafbare feiten ingevolge artikel 162, tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering. Voor de beoordeling van de noodzaak van de voorgestelde grondslag voor gegevensverstrekking is het echter van belang dat de bestaande mogelijkheden voor gegevensdeling voldoende in kaart worden gebracht.
• Zie ook punt 3b: Naast de uitwisseling met de politie, de KMar en de FIU zal de beoogde uitwisseling van gegevens ook plaatsvinden met de FIOD. De FIOD valt net als de Douane onder het Ministerie van Financiën. In het algemeen is een wettelijke grondslag voor de verstrekking van het ene dienstonderdeel van het ministerie aan een ander dienstonderdeel van datzelfde ministerie niet noodzakelijk. Er zijn niettemin redenen voor een wettelijke grondslag voor onderlinge gegevensuitwisseling wanneer het gaat om fiscale gegevens, concurrentiegevoelige gegevens of persoonsgegevens. Ook voor verdere verwerking van dit type gegevens binnen een organisatie, en in het bijzonder voor persoonsgegevens, geldt dat deze niet zomaar gebruikt mogen worden voor een ander doel of andere taak dan waarvoor zij oorspronkelijk zijn verzameld (doelbinding). Voor een dergelijk gebruik is een wettelijke grondslag noodzakelijk. 

•  Afdeling advisering van de Raad van State, advies W04.22.00205/I, punt 2: 
  De Afdeling onderkent het belang van het niet verplicht opleggen van de digitale procedure aan bepaalde woningcorporaties en woningzoekenden. Tegelijkertijd rijst daarmee de vraag of nog sprake is van een wettelijke verplichting tot het gebruik van het BSN, zoals dit door de Wabb wordt vereist ten aanzien van niet-overheidsorganen. De wijze waarop het gebruik van het BSN in het voorstel is geregeld wijkt af van bepaalde vergelijkbare regelingen, die erdoor worden gekenmerkt dat op dwingende wijze het gebruik van het BSN wordt voorgeschreven. Tot slot blijkt uit de toelichting bij de Wabb dat het gebruik van het BSN door een niet-overheidsorgaan noodzakelijk dient te zijn, in de zin dat de betrokken handeling of dienst alleen kan worden verricht door gebruik te maken van het BSN. 

Zie voor meer informatie:

• EDPS – Guidance for co-legislators on key elements of legislative proposals
• Autoriteit Persoonsgegevens – Informatiepagina Bijzondere persoonsgegevens
• Autoriteit Persoonsgegevens – Informatiepagina gezondheidsgegevens verwerken
• Autoriteit Persoonsgegevens – Informatiepagina strafrechtelijke gegevens
• Autoriteit Persoonsgegevens – Themapagina Burgerservicenummer
• Het grondslagen-oerwoud in de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) - Privacy1
• H.R. Kranenborg & L.F.M. Verhey, De Algemene verordening gegevensbescherming in Europees en Nederlands perspectief (Staats- en bestuursrecht Wetenschap), Deventer: Wolters Kluwer 2024, §§6.2, 9.3, 12.6.