Sinds de staatkundige herstructurering van het Koninkrijk van 10 oktober 2010 maken de Caribische eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius en Saba als (territoriale) openbare lichamen onderdeel uit van het land Nederland binnen het Koninkrijk. De openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba tezamen plegen als regel te worden aangeduid als “Caribisch Nederland”. Per 17 november 2017 kennen deze openbare lichamen een specifieke grondwettelijke grondslag in artikel 132a van de Grondwet. Europees Nederland en Caribisch Nederland kennen elk een eigen rechtsorde. Europees-Nederlandse wetten gelden dus niet automatisch ook voor Caribisch Nederland. Diverse Nederlands-Antilliaanse regelingen zijn per 10 oktober 2010 getransformeerd tot regeling voor Caribisch Nederland. Daarnaast zijn diverse Europees-Nederlandse wettelijke regelingen mede van toepassing verklaard voor Caribisch Nederland.
Bij het opstellen van nieuwe wetgeving (daaronder begrepen wijzigingen van bestaande wetgeving) moest steeds worden onderzocht of de regeling moet gelden voor het gehele grondgebied van Nederland, ofwel uitsluitend voor het Europese deel van Nederland ofwel uitsluitend voor (een of meer van de openbare lichamen) Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Daarbij geldt het principe van comply or explain (zie hierover nader Ar 2.16, Ar 2.16a en de KCBR-themapagina comply or explain). Bij vragen hierover kan contact worden opgenomen met BZK via complyorexplain@minbzk.nl. Dit principe geldt ook voor nieuwe verdragen en wijzigingen van reeds voor Caribisch Nederland geldende verdragen (zie ook nr. 220).
Het gegeven dat regelgeving in Caribisch Nederland gaat gelden, heeft in principe geen gevolgen voor het verloop van de vaststellingsprocedure van die regelgeving, met één uitzondering: op basis van speciale afspraken dient in een aantal gevallen consultatie van Caribisch Nederland plaats te vinden. Indien wordt overgegaan tot de voorbereiding van regelgeving (mede) voor Caribisch Nederland vindt consultatie van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba plaats in de volgende gevallen:
- wanneer van de openbare lichamen regeling of bestuur wordt gevorderd;
- wanneer in betekenende mate wijziging wordt gebracht in de taken en bevoegdheden van het eilandsbestuur;
- wanneer er sprake is van ingrijpende beleidsvoornemens, die uitsluitend op de openbare lichamen betrekking hebben;
- wanneer er sprake is van beleidsvoornemens ten aanzien van de openbare lichamen om op ingrijpende wijze af te wijken van regelgeving die van toepassing is in het Europese deel van Nederland;
- wanneer er sprake is van beleidsvoornemens of regelgeving die ook betrekking hebben op de openbare lichamen en op de eilanden zullen leiden tot ingrijpende wijzigingen.
De bovenstaande gevallen vloeien voort uit artikel 209 van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WolBES). Wat onder "ingrijpend” wordt verstaan wordt per geval en in overleg met de openbare lichamen bezien. Bij een louter technisch of redactioneel voorstel hoeft er niet geconsulteerd te worden, maar ligt een (ambtelijk) signaal in de richting van Bonaire, Sint Eustatius en Saba wel in de rede. Voor consultatie geldt een termijn van twee maanden. In overleg met Bonaire, Sint Eustatius en Saba en voorzien van onderbouwing, is afwijken van deze termijnen mogelijk. Zo kan bijvoorbeeld een langere reactietermijn worden afgesproken als de consultatie deels in een vakantieperiode valt. Indien het eilandbestuur niet binnen de (geldende of afgesproken) termijn heeft gereageerd, wordt in de toelichting aangegeven dat er geen reactie is ontvangen. Het ontbreken van een reactie heeft geen opschortende werking; na afloop van de termijn kan het beleidsvoornemen/de conceptregelgeving verder worden voorbereid.
Het ligt voor de hand de openbare lichamen gelijktijdig met de overige (Caribische) actoren te consulteren. In twee situaties is het de bedoeling dat de openbare lichamen, naast de standaardconsultatie, eerder om een oordeel worden gevraagd:
- wanneer het beleidsvoornemen ingrijpend is en uitsluitend op de openbare lichamen betrekking hebben;
- wanneer het beleidsvoornemen ten aanzien van de openbare lichamen op ingrijpende wijze afwijkt van de regelgeving die van toepassing is in het Europese deel van Nederland.
In deze gevallen worden de openbare lichamen gevraagd hun oordeel te geven over het voorstel voordat wordt begonnen met het opstellen van de conceptregelgeving.
Vanwege dringende omstandigheden kan het voorkomen dat de tijd om de openbare lichamen te consulteren ontbreekt. In die situatie is het mogelijk om de openbare lichamen te consulteren na inwerkingtreding van het beleidsvoornemen/de regelgeving. Hierbij moet worden gedacht aan situaties waarbij interventie met spoed moet worden gerealiseerd ter voorkoming van omvangrijke negatieve gevolgen voor de volksgezondheid of op financieel gebied.
In de toelichting bij het beleidsvoornemen/de conceptregelgeving worden de gevolgen uitgelegd voor de inrichting en werking van de openbare lichamen (zie ook Ar 4.43, onder i). Mocht er reeds contact zijn geweest met de openbare lichamen, dan worden eventuele standpunten van de openbare lichamen toegelicht.
Het beleidsvoornemen/de conceptregelgeving wordt voorzien van de oplegger consultatie openbare lichamen. Het is van belang dat, ongeacht eventuele toezending naar andere collega’s werkzaam voor de openbare lichamen, het beleidsvoornemen/de conceptregelgeving voorzien van oplegger altijd naar de eilandsecretarissen mailt, met een cc naar de gezaghebbers. Daarnaast is het wenselijk – in ieder geval als een spoedige reactie is vereist - om deze mail in cc aan de juristen van de openbare lichamen, van de Rijksvertegenwoordiger en van directoraat-generaal Koninkrijksrelaties te sturen.
In de oplegger consultatie openbare lichamen wordt ingegaan op de inhoud van het voorstel, de gevolgen en de afweging inzake comply or explain. Ook kan aan de hand van enkele indicatoren (maatschappelijke impact, uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht/doenvermogen) worden nagegaan of sprake is van een meer of minder significant voorstel. Hierdoor kunnen de openbare lichamen een (eerste) beoordeling doen en desgewenst tot prioritering komen. Voorts dient in de oplegger te worden verwezen naar het periodieke Wetgevingsoverzicht Caribisch Nederland.
Afhankelijk van de aard van het voorstel is het wenselijk om bij voornemens voor Caribisch Nederland bij de consultatie van de openbare lichamen te zorgen voor een informele vertaling in het Papiaments en Engels, aangezien dit de gangbare talen zijn op Bonaire respectievelijk Sint Eustatius en Saba. Een informele vertaling kan helpen om het voorstel begrijpelijker te maken en daarmee de consultatie effectiever te maken. Met name ingeval sprake is van grote maatschappelijke impact, is het aan te bevelen om bij een beleidsvoorstel een samenvatting en bij een voorstel voor regelgeving in ieder geval het algemeen deel van de (memorie/nota van) toelichting vertaald aan te bieden. Ook vertaling van de oplegger consultatie openbare lichamen ligt dan in de rede. Het hoeft geen officiële vertaling te zijn; er kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van binnen het Rijk toegestane (online) vertaalprogramma’s. Er moet dan wel in of bij het document worden vermeld dat geen sprake is van een officiële vertaling (disclaimer). Voor vertaling kan ook contact opgenomen worden met het Ministerie van Buitenlandse Zaken of kan ondersteuning worden gevraagd aan de Rijksdienst Caribisch Nederland. Daarbij dient het vertalingsverzoek wel voorzien te zijn van de benodigde accordering van het desbetreffende departement, gelet op de hieraan verbonden kosten.
De oordelen van de openbare lichamen worden, net als bij consultatie van andere actoren, opgenomen in de toelichting bij het beleidsvoornemen of de conceptregelgeving en indien van toepassing verwerkt.
Laatst gewijzigd op: 12-1-2026