Protocol

Inhoudsopgave

Algemeen

Beschrijving instrument
Een protocol schrijft voor hoe men om moet gaan met handelen in bepaalde situaties. Vaak wordt door middel van een protocol een gedragscode uitgewerkt. Dit gebeurt doorgaans op een zeer concrete wijze en daardoor is een protocol vaak meer voorschrijvend dan een gedragscode. Vaak is een protocol gericht op beleidsuitvoerders.

Protocollen kunnen in allerlei situaties gebruikt worden. Het is zinvol om een protocol op te maken, omdat het gebruik hiervan kan leiden tot een daling van de uitvoerings- en handhavingskosten en van regelgeving van de overheid.

Kwalificatie instrument
Een protocol is een beleidsinstrument dat zowel stimulerend als in enige mate repressief van aard kan zijn (afhankelijk van hierover gemaakte afspraken). Een protocol is altijd gericht op een duidelijk afgebakende doelgroep en is daarom een specifiek beleidsinstrument. Het kan zijn dat de overheid een protocol instelt en oplegt aan een doelgroep. Het is dan een verticaal beleidsinstrument. Er zijn ook toepassingen waarin sprake is van meer horizontale verhoudingen zonder dat de overheid zich boven de doelgroep bevindt. Een protocol kan worden gezien als een vorm van directe regulering: er wordt via ge- en verboden of andere voorschriften getracht het gedrag van een doelgroep te beïnvloeden. Een protocol is bij uitstek een effector, het wordt vaak ingezet om een gekozen beleidslijn verder uit te werken op het operationele niveau.

Terug naar boven

Kenmerken op een rij

Wie stelt de regels op? Met wie worden de regels opgesteld?
In principe kan iedereen de aanzet geven tot het creëren van een protocol: beleidsmakers, ondernemingen, consumenten en belangenorganisaties (bijvoorbeeld werknemersorganisaties, vakbonden). Degenen die bij het protocol betrokken zijn, of vertegenwoordigers daarvan, stellen de regels op.

Handhaafbaarheid (toezicht, controle en bestraffing)
De handhaving van de regels is afhankelijk van de gemaakte afspraken daarover. Beleidsmakers kunnen controleren of beleidsuitvoerders zich aan het protocol houden. Dit kan achteraf (bij een concreet probleem), maar ook preventief.

Reikwijdte (gerichtheid)
Dat is afhankelijk van de gemaakte afspraken, meestal alleen de deelnemende partijen.

Wetgevend kader
Protocollen zijn overeenkomsten die onder het privaatrecht vallen.

Terug naar boven

Evaluatie

Voordelen

  • Protocollen kunnen sneller tot stand komen dan wet- en regelgeving die over dezelfde materie gaan.
  • De overheid hoeft minder regels op te stellen.
  • Uitvoeringskosten lager dan bij wet- en regelgeving.
  • Minder toezichts- en handhavingsinspanning, omdat dat (deels) door de sector wordt gedaan.

Nadelen
De overheid kan de inhoud van een protocol niet dwingend opleggen.

Slaagfactoren

  • Maatschappelijke druk kan ervoor zorgen dat ondernemingen een protocol opstellen en zich eraan houden.
  • Duidelijkheid over de doelen van het protocol.
  • Inpasbaarheid van het protocol in de bedrijfsvoering.
  • Tussentijdse evaluatie van het protocol.
  • Duidelijke boetebepaling.
  • Duidelijke regels met betrekking tot wijziging of opzegging

Faalfactoren
Voor een protocol bestaan geen vormvereisten. Partijen kunnen het zo vaag houden als ze zelf willen, waardoor er allerlei problemen kunnen ontstaan.

Valkuilen en tips
Maak protocollen met een duidelijke inhoud en een groot draagvlak onder de doelgroep. Ter ondersteuning kan voorlichting/communicatie worden gebruikt.

Terug naar boven

Laatst gewijzigd op: 2-10-2021