Maak heldere keuzes

Vereenvoudiging is geen technische exercitie, maar een kwestie van keuzes. Complexiteit dient vaak een legitiem belang, zoals draagvlak, rechtsbescherming of maatwerk, en wie vereenvoudigt, bepaalt welk belang voorgaat. ‘Beleidsneutrale’ vereenvoudigingen zetten daarom meestal geen zoden aan de dijk: zonder richtinggevende keuzes vooraf worden het ‘operaties op de tast’. De eerste vraag is dus: wat maak je eenvoudiger en voor wie? 

Afbeelding

Welk kenmerk van complexiteit wil je aanpakken – het aantal regels, hun uitvoerigheid of veranderlijkheid, de gelaagdheid, de toegankelijkheid? Wie de doelgroep wil ontlasten, begint bij wat voor hen het zwaarst weegt; voor ondernemers is dat bijvoorbeeld vaak de last van rapporteren en registreren. Alles tegelijk belangrijk vinden oogt integraal, maar schuift de afweging door naar anderen.

Wat kun je doen?
  • Bepaal vooraf wat je eenvoudiger wilt maken en voor wie. Formuleer concrete doelen en benoem welke belangen voorgaan (aanwijzing 2.3). Houd in gedachten dat de complexiteit die de doelgroep ervaart niet alleen samenhangt met het recht, maar bijvoorbeeld ook met de beschikbare publiekscommunicatie en rechtshulp (zie Houd onvermijdelijke complexiteit hanteerbaar).
  • Verantwoord de afweging in de toelichting. Welke varianten zijn overwogen, welke neveneffecten en lasten zijn te verwachten en hoe is rekening gehouden met het doenvermogen van mensen (aanwijzing 4.43)?
  • Kijk verder dan de doelgroep. Breng in kaart wie met de regeling werken – de doelgroep en de uitvoering, maar bijvoorbeeld ook zorgaanbieders of financiers – en wat de vereenvoudiging voor elk van hen betekent. Het Beleidskompas helpt met het in kaart brengen van belanghebbenden.
  • Voorkom dat de last doorschuift. Schrap je een regel of kies je een open norm, ga dan na wat ervoor nodig is om te voorkomen dat de last doorschuift naar de uitvoerder, de toezichthouder of de doelgroep, of dat andere overheden de vrijgekomen ruimte met eigen regels invullen.
Praktijkvoorbeelden
Pgb: eenvoud voor wie? 

De staatssecretaris van VWS kondigde eind 2024 vereenvoudiging van het persoonsgebonden budget (pgb) aan, maar tekende daarbij aan dat vereenvoudiging voor de budgethouder juist complexiteit kan opleveren voor zorgaanbieders, geldverstrekkers of de Sociale Verzekeringsbank. Zie de Kamerbrief over de stand van zaken rond het pgb (Kamerstuk 25657, nr. 363).

Bouwregels: schrappen verschuift de last

De adviesgroep STOER laat zien dat het schrappen van eisen op rijksniveau kan leiden tot verschuiving: gemeenten hanteren dan soms hun eigen, uiteenlopende regels. Zie adviesrapport STOER.

Sociale zekerheid: passend handhaven

Onder de Fraudewet kon een overtreding van de inlichtingenplicht meteen een boete van 100 procent van het benadelingsbedrag opleveren. Volgens de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening legde dit de risico’s van complexe wetgeving bij de burger. Een opener norm (‘terugvordering mogelijk’) zou de complexiteit verplaatsen naar de uitvoerder en mensen in onzekerheid laten. Daarom kwam er een handhavingskader dat grenzen stelt én ruimte laat: wanneer een waarschuwing, boete of terugvordering – en wanneer niet. Zie de memorie van toelichting (Kamerstuk 36785, nr. 3).

Wet dieren: open normen zijn niet vanzelf eenvoudig

De wetgever koos in 2013 voor open normen en doelvoorschriften. Uit de evaluatie in 2020 bleek dat die in de praktijk ook problematisch uitpakten. Zie memorie van toelichting (Kamerstuk 31389, nr. 3) en evaluatie (2020).

Strafvordering: van compromis naar keuzes

In een lange voorbereiding is met alle partijen in de strafrechtketen zo veel mogelijk overeenstemming gezocht. De Afdeling advisering van de Raad van State constateerde dat het wetboek daardoor op onderdelen het karakter van een compromis had gekregen, terwijl het aan de wetgever is om te kiezen. In de uiteindelijke versie zijn scherpere keuzes gemaakt. Zie het advies van de Raad van State en het nader rapport (Kamerstuk 36327, nr. 4).

Meer informatie

 

Vragen, opmerkingen of tips? staatvandewetgeving@kcbr.nl

Laatst gewijzigd op: 29-10-2026